Turist Rehberlerine Yeşil Pasaport Talebi: TUREB'den 15-20 Yıllık Meslektaşlar İçin Çağrı

Turist Rehberleri Birliği (TUREB) Disiplin Kurulu Başkan Yardımcısı İsa Akdağ, meslekte 15-20 yılını doldurmuş profesyonel turist rehberlerine yeşil pasaport (hususi damgalı pasaport) hakkı tanınması çağrısında bulundu. Akdağ, yurt dışı turlarında sıklaşan vize sorunlarının rehberler için hem zaman hem de maliyet açısından ciddi bir yük oluşturduğunu belirterek, "Bu yönüyle profesyonel turist rehberleri, Türkiye'nin tanıtım yüzü ve aynasıdır" dedi.

Yeşil pasaport nedir, kimlere veriliyor?

Yeşil pasaport, resmî adıyla hususi damgalı pasaport, Türkiye'deki dört pasaport türünden biri. 5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14. maddesinin (A) fıkrasına göre bu pasaport; TBMM eski üyelerine, eski bakanlara, birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda görev yapan ya da bu kadrolar karşılık gösterilerek çalışan devlet memurlarına ve diğer kamu görevlilerine veriliyor. Kapsam yalnızca görevdekilerle sınırlı değil: emeklilik ya da görevden ayrılma nedeniyle kadroyu bırakan ama şartları taşıyan kamu görevlileri de hakkı koruyor. Ayrıca baro levhasına kayıtlı en az 15 yıl kıdemi bulunan avukatlar ile son üç yıllık ortalamada belirli bir ihracat tutarının üzerindeki şirketlerin sahip, ortak ve çalışanları da bu haktan yararlanabiliyor. Pasaportun geçerlilik süresi, bağlı olunan kurum amirinin başvurusuyla İçişleri Bakanlığı tarafından en az 6 ay, en fazla 5 yıl olarak belirleniyor.

Turist rehberleri neden yeşil pasaport talep ediyor?

TUREB'in çağrısının gerekçesi somut: rehberler, gruplarıyla çıktıkları yurt dışı turlarında ülkeden ülkeye değişen vize prosedürleriyle uğraşmak zorunda kalıyor; bu süreç hem zaman hem maliyet anlamında ciddi bir yük oluşturuyor. Akdağ'a göre bu durum rehberlerin mesleki gelişimini de sınırlıyor, çünkü vize engeli farklı ülke ve kültürleri yerinde görme fırsatını azaltıyor. TUREB'e bağlı odalara kayıtlı rehber sayısı 2025 verilerine göre yaklaşık 13.884; lisanslı toplam rehber sayısının 18 bin civarında olduğu, bunların yaklaşık 10 binin aktif çalıştığı tahmin ediliyor (bu rakamlar TUREB'in bir açıklaması değil, sektör kaynaklarına dayanan tahminlerdir). Akdağ, rehberlerin yalnızca turiste eşlik eden kişiler olmadığını, Türkiye'nin tarihini, kültürünü ve doğal güzelliklerini dünyaya tanıtan bir meslek grubu olduğunu vurgulayarak talebini gerekçelendirdi.

Bu talep ilk değil: Diğer meslek grupları da yeşil pasaport istedi mi?

Turist rehberlerinin çağrısı, yeşil pasaport kapsamının genişletilmesi yönündeki tek talep değil. TBMM'ye daha önce TMMOB'a bağlı odalara üye, en az 15 yıl kıdemli mühendis ve mimarlara yeşil pasaport hakkı tanınmasını öngören kanun teklifleri sunuldu; farklı dönemlerde toplam altı meslek grubunun benzer taleplerle gündeme geldiği haberlere yansıdı. Haberlere göre hükümet kanadı mevcut kapsamı genişletme konusunda şimdiye kadar temkinli bir tutum sergiledi ve bu tekliflerin büyük bölümü henüz yasalaşmadı. Turist rehberlerinin talebi de bu noktada bir kanun teklifinden çok, meslek örgütünün kamuoyuna yönelik bir çağrısı niteliğinde; yasal bir değişiklik için TBMM gündemine girmesi gerekiyor.

Yeşil pasaport ile bordo (umuma mahsus) pasaport arasındaki farklar neler?

Türkiye'de dört pasaport türü var: her vatandaşın şartları taşıması hâlinde alabildiği bordo (umuma mahsus) pasaport, belirli kamu görevlilerine verilen yeşil (hususi) pasaport, resmî görevle yurt dışına gidenlere görev süresiyle sınırlı verilen gri (hizmet) pasaportu ve diplomatlarla üst düzey yetkililere verilen siyah (diplomatik) pasaport. Aradaki en somut fark vize muafiyeti: bordo pasaport sahibi bir vatandaş Schengen bölgesindeki bir ülkeye gitmek için vize başvurusu yapmak zorundayken, yeşil pasaport sahipleri bu ülkelere vizesiz seyahat edebiliyor — turist rehberlerinin talebinin de tam olarak bu avantajı hedeflediği görülüyor. Ücret tarafında da fark var: 2026 itibarıyla bordo pasaport için harç ve defter bedeli ödenirken, yeşil ve gri pasaportlar harç bedelinden muaf tutuluyor.

Yeşil pasaport nasıl alınır, mevcut başvuru şartları neler?

Bugün itibarıyla yeşil pasaport başvurusu bireysel olarak yapılamıyor; hak sahibi olduğu düşünülen kişi adına, bağlı bulunduğu kurumun amiri başvuruyu yapıyor. Başvuru sahibinin Pasaport Kanunu'nun 14/A maddesindeki şartları taşıdığını gösteren belgeyi Sosyal Güvenlik Kurumu ya da SGK il müdürlüklerinden alıp ibraz etmesi gerekiyor. Onay İçişleri Bakanlığı tarafından veriliyor ve pasaportun geçerlilik süresi 6 ay ile 5 yıl arasında belirleniyor. Turist rehberleri için bu sürecin işlemesi, önce mesleğin Pasaport Kanunu kapsamına dahil edilmesini — yani bir yasal düzenlemeyi — gerektiriyor; TUREB'in çağrısı bu sürecin ilk adımı niteliğinde.

Not: Bu haber, TUREB Disiplin Kurulu Başkan Yardımcısı İsa Akdağ'ın 14 Eylül 2026 tarihli açıklamalarına dayanmaktadır; talebin yasalaşıp yasalaşmayacağına dair TBMM gündeminde henüz somut bir adım bulunmuyor.