Kan Grupları ve Kan Uyumu: Kimden Kime Kan Verilir?
0 Rh negatif genel verici, AB pozitif genel alıcı: ABO ve Rh sistemine göre kan gruplarının uyumu ve gebelikte Rh uyuşmazlığı.
Deniz YıldızSağlık Muhabiri3 dk okuma
Kan grubu, alyuvarların yüzeyindeki antijenlere göre belirlenen kalıtsal bir özelliktir. Doğru kan grubu eşleşmesi, kan nakli ve bağışında hayati önem taşır; uyumsuz bir nakil ağır, hatta ölümcül tepkilere yol açabilir.
Kan grupları nelerdir? ABO ve Rh sistemiyle 8 kan grubu
Kan grupları iki ana sisteme göre sınıflandırılır. ABO sistemi dört gruba ayrılır: A, B, AB ve 0 (sıfır). İkinci sistem olan Rh faktörü ise D adı verilen bir proteinin varlığına (Rh pozitif, +) ya da yokluğuna (Rh negatif, -) dayanır. Bu iki sistem birleşince en yaygın sekiz kan grubu ortaya çıkar.
Kimden kime kan verilir?
0 Rh negatif (0-) kan, yüzeyinde A, B veya Rh antijeni taşımadığı için tüm gruplara verilebilir; bu nedenle genel (evrensel) verici olarak bilinir. AB Rh pozitif (AB+) ise tüm antijenleri taşıdığından her gruptan kan alabilir ve genel (evrensel) alıcı kabul edilir. Genel kural: Rh negatif kişi yalnızca Rh negatif alabilir; Rh pozitif kişi hem pozitif hem negatif alabilir. Uygulamada nakil öncesi her zaman çapraz karşılaştırma (cross-match) testi yapılır.
Hangi kan grubu kimlere kan verebilir, kimlerden alabilir?
Grup grup sorulan hâliyle: 0 Rh negatif (0-) herkese verebilir, yalnızca 0- alabilir. 0 Rh pozitif (0+) tüm Rh pozitiflere (0+, A+, B+, AB+) verebilir; 0+ ve 0- alabilir. A Rh negatif (A-) A+, A-, AB+ ve AB- gruplarına verebilir; A- ve 0- alabilir. A Rh pozitif (A+) A+ ve AB+ gruplarına verebilir; A+, A-, 0+ ve 0- alabilir.
B Rh negatif (B-) B+, B-, AB+ ve AB- gruplarına verebilir; B- ve 0- alabilir. B Rh pozitif (B+) B+ ve AB+ gruplarına verebilir; B+, B-, 0+ ve 0- alabilir. AB Rh negatif (AB-) AB+ ve AB- gruplarına verebilir; AB-, A-, B- ve 0- alabilir. AB Rh pozitif (AB+) yalnız AB+ grubuna verebilir ama tüm gruplardan alabilir — bu yüzden genel alıcı denir. Bu kurallar genel uyum tablosudur; hastanede her nakil öncesi ayrıca çapraz karşılaştırma testi yapılır.
Gebelikte Rh uyuşmazlığı
Rh uyuşmazlığı, Rh negatif bir annenin Rh pozitif bir bebek taşıması durumunda ortaya çıkabilir. İlk gebelik genellikle etkilenmez; ancak sonraki Rh pozitif gebeliklerde annenin ürettiği anti-D antikorları bebeğin alyuvarlarına saldırarak yenidoğanın hemolitik hastalığına yol açabilir. Anti-D immünoglobulini (Rh iğnesi) gebeliğin ~28. haftasında ve doğumdan sonraki 72 saat içinde uygulanarak bu durum yaklaşık %99 oranında önlenir.
Önemli: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Kan grubunuzu öğrenmek, bağış yapmak ya da gebelikte Rh durumunuzu değerlendirmek için mutlaka hekiminize veya yetkili bir kan merkezine başvurun.
| Kan grubu | Kimden alabilir | Kime verebilir |
|---|---|---|
| 0- | 0- | Tümüne (genel verici) |
| 0+ | 0+, 0- | 0+, A+, B+, AB+ |
| A- | A-, 0- | A+, A-, AB+, AB- |
| A+ | A+, A-, 0+, 0- | A+, AB+ |
| B- | B-, 0- | B+, B-, AB+, AB- |
| B+ | B+, B-, 0+, 0- | B+, AB+ |
| AB- | AB-, A-, B-, 0- | AB+, AB- |
| AB+ | Tümünden (genel alıcı) | AB+ |
Kaynaklar
Bu haber belirtilen kaynaklardan derlenerek özgün biçimde hazırlanmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
0 Rh negatif neden 'genel verici' olarak bilinir?
0 Rh negatif alyuvarların yüzeyinde A, B ve Rh (D) antijeni bulunmaz; bu nedenle tüm gruplara verilebilir. Özellikle grup belirlemeye vakit olmayan acil durumlarda tercih edilir.
AB pozitif gerçekten herkesten kan alabilir mi?
Alyuvar nakli açısından evet; AB pozitifte A, B ve Rh antijenlerinin hepsi bulunduğundan bu antijenlere karşı antikor üretmez. Yine de her nakil öncesi uyum testi yapılır.
Rh uyuşmazlığı önlenebilir mi?
Evet. Anti-D immünoglobulini (Rh iğnesi) gebelikte ve doğum sonrasında uygulanarak yenidoğanın hemolitik hastalığı yaklaşık %99 oranında önlenir. Takip için doktorunuza danışın.
Kan grubum zamanla değişir mi?
Hayır. Kan grubu kalıtsaldır ve yaşam boyu değişmez. Kesin sonuç için basit bir kan grubu testi yeterlidir.
0 Rh pozitif kimlere kan verebilir?
0 Rh pozitif (0+) kan, tüm Rh pozitif gruplara verilebilir: 0+, A+, B+ ve AB+. Kendisi ise yalnızca 0+ ve 0- kan alabilir.
AB Rh negatif kimlerden kan alabilir?
AB Rh negatif (AB-) kişi AB-, A-, B- ve 0- kan alabilir; kanını AB+ ve AB- gruplarına verebilir.
