Demansı 13 yıl geciktiren 3 etken belirlendi

Orta yaşta normal kan basıncına sahip olmak, diyabet hastası olmamak ve sigara kullanmamak; demans başlangıcını ortalama 13 yıl geciktirebiliyor. Neurology Open Access dergisinde yayımlanan ve ABD ile Çin'deki araştırmacılar tarafından yürütülen çalışmada 12.409 katılımcının sağlık verisi, ortalama 26 yıllık bir süre boyunca incelendi. Araştırmaya göre bu üç etken için 45-65 yaş aralığı kritik dönem; erkeklerde kazanılan süre 16,6 yıl olarak hesaplandı.

Araştırma ne buldu?

Çalışma, üç risk etkeninin — yüksek kan basıncı, diyabet ve sigara kullanımı — demansın başlama yaşı üzerindeki toplu etkisini ölçtü. Üçünden de uzak duran katılımcılarda demans başlangıcı, üçünü birden taşıyanlara kıyasla ortalama 13 yıl daha geç görüldü. Erkeklerde bu fark 16,6 yıla çıktı. Çalışmada demanssız geçirilen yaşam süresi beyaz katılımcılarda ortalama 19,6 yıl, siyah katılımcılarda 16 yıl olarak hesaplandı. Üç risk etkeninin tamamını taşıyan katılımcılar ise hem daha erken yaşta demanstan etkilendi hem de daha erken hayatını kaybetti.

Neden 45-65 yaş aralığı kritik?

Araştırma, bu üç etken açısından belirleyici pencereyi 45-65 yaş aralığı olarak işaret ediyor. Bunun arkasındaki mantık şu: yüksek tansiyon, yüksek kan şekeri ve sigara uzun yıllar boyunca çoğu zaman belirti vermeden damar ve beyin sağlığı üzerinde birikimli bir etki bırakır; demans belirtileri ise genellikle on yıllar sonra ortaya çıkar. Yani orta yaşta alınan önlemin sonucu hemen görünmez, ileri yaşta görünür. Bu nedenle 45-65 arası, henüz bir şikâyet yokken tarama ve takibin en çok işe yaradığı dönem olarak öne çıkıyor.

Tansiyon için ne yapmalı?

İlk adım düzenli ölçüm ve takip. Tansiyon; ölçüm koşullarına, güne ve saate göre değiştiği için tek bir ölçüm değil, farklı zamanlarda alınan değerler birlikte değerlendirilir. Aile hekimi kontrollerinde ölçüm yaptırmak, gerektiğinde evde tansiyon takibi tutmak ve değerleri hekimle paylaşmak temel yaklaşımdır. Sizin için geçerli hedef değeri hekiminiz belirler; genel sınıflandırma ve değerlerin ne anlama geldiği için normal tansiyon değerleri rehberimize bakabilirsiniz.

Kan şekeri için ne yapmalı?

Diyabet çoğu zaman sessiz ilerlediği için tarama önem taşıyor. Aile hekiminde yapılan açlık kan şekeri ve HbA1c gibi tetkikler, hastalığı belirti vermeden yakalamaya yarar. Ailesinde diyabet öyküsü olanlar, fazla kilolu olanlar ve hareketsiz bir günlük düzeni bulunanlar için takip daha da önemlidir. Belirtiler ve tarama başlıkları için diyabet belirtileri ve normal kan şekeri değerleri içeriğimiz yol gösterebilir; tanı ve tedavi kararı ise yalnızca hekime aittir.

Sigarayı bırakmak için nereye başvurulur?

Türkiye'de sigara bırakmak isteyenler için Sağlık Bakanlığı'nın ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı bulunuyor. Hat 7/24 canlı operatörle hizmet veriyor; sabit hatlardan aramalar ücretsiz, GSM aramalarında operatörün kendi tarifesi geçerli. Danışma hattında bağımlılık düzeyi değerlendiriliyor, isteyen kişiye bırakma planı çıkarılıyor ve bağımlılığı yüksek olanlar hekim gözetimindeki sigara bırakma polikliniklerine yönlendiriliyor. Aile hekimi de sürecin başlangıcı için doğru bir adres.

Bu araştırma neyi kanıtlamıyor?

Çalışma, üç etkenden uzak duran kişilerin demansa yakalanmayacağını göstermiyor. Bulgular geniş bir katılımcı grubunda gözlenen ilişkilere dayanıyor; kişisel bir garanti değil, toplum düzeyinde bir eğilim ortaya koyuyor. Demansın yaş, genetik yatkınlık, eğitim düzeyi, işitme kaybı ve fiziksel hareketsizlik gibi başka etkenlerle de ilişkilendirildiği biliniyor. Yine de üç etkenin tamamı değiştirilebilir olduğu için, araştırmanın pratik mesajı açık: orta yaşta tansiyonu, kan şekerini ve sigarayı ele almak, ileri yaşta kazanılan yıllara dönüşebiliyor.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Tarama, teşhis ve tedavi için hekiminize ya da resmî sağlık kurumlarına başvurun.