Sosyal medyada '80'ler akımı'na katılanlara KVKK'dan biyometrik veri uyarısı

Sosyal medyada son günlerde hızla yayılan '80'ler akımı', kullanıcıların güncel fotoğraflarını yapay zekâ araçlarıyla 1980'li yılların nostaljik görsel tarzına dönüştürüp paylaşmasına dayanıyor. Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK), akıma katılanları fotoğraflarının biyometrik veri kapsamında işlenebileceği riskine karşı uyardı.

80'ler akımı nedir, nasıl yapılıyor?

Akıma katılmak isteyen kullanıcılar, yüzlerinin net göründüğü güncel bir fotoğrafı bir yapay zekâ uygulamasına yüklüyor; uygulama yüz hatlarını, saç ve kıyafet stilini analiz ederek fotoğrafı 1980'lerin karakteristik stüdyo portresi estetiğine uyarlıyor. Ortaya çıkan görsel Instagram, TikTok ve X gibi platformlarda paylaşılarak trend hızla büyüyor. İşlemin çalışabilmesi için kullanıcının kendi yüzünü içeren orijinal bir fotoğrafı üçüncü taraf bir yapay zekâ servisine teslim etmesi gerekiyor — KVKK'nın uyarısının çıkış noktası da tam olarak bu adım.

KVKK'nın biyometrik veri uyarısının gerekçesi ne?

KVKK'ya göre bu tür uygulamalar, yüklenen fotoğraflar üzerinden kullanıcıların biyometrik verilerini işleme riski taşıyor; Kurum açıklamasında "Uygulamaların, yüklenen fotoğraflar üzerinden kullanıcıların biyometrik verilerini işleme riski bulunmaktadır" ifadesini kullandı. Bir fotoğrafın biyometrik veri sayılabilmesi için, yapay zekânın yüzdeki oranları ve ayırt edici özellikleri kişiyi benzersiz şekilde tanımlayacak şekilde işlemesi yeterli; bu noktada fotoğrafların nerede saklandığı, ne kadar süre tutulduğu ve üçüncü taraflarla paylaşılıp paylaşılmadığı çoğu zaman belirsiz kalıyor. KVKK, kullanıcılara yönelik açıklamasını "Hatıralar yaşasın, size ait olan sizde kalsın." sözleriyle özetledi.

ChatGPT adına gönderilen sahte e-postalar ne anlatıyor?

Uyarının bir diğer boyutu, akımdan bağımsız biçimde ortaya çıkan ayrı bir dolandırıcılık girişimi. Kimi kullanıcılara ChatGPT'nin resmî hesabından gönderilmiş izlenimi veren e-postalar ulaşıyor; bu e-postalar kişileri '80'ler akımı'na katılmaya davet ediyor ve tıklanması hâlinde veri çalınmasına yol açabilecek hileli bağlantılar içeriyor. Yani risk yalnızca fotoğrafın işlenmesiyle sınırlı değil, akımın popülerliğinden yararlanan klasik bir kimlik avı (phishing) girişimiyle de birleşiyor.

Yapay zekâ akımlarına katılmadan önce neden dikkatli olunmalı?

KVKK'nın '80'ler akımı' uyarısı, tek başına bir vaka değil; fotoğraf, ses ya da video yükleyerek çalışan her viral yapay zekâ trendinin ortak bir yapısı var: eğlenceli sonuç, arka planda bilinmeyen bir veri işleme süreciyle geliyor. Uygulamanın gizlilik politikası genellikle uzun ve teknik, fotoğrafın modelin eğitiminde kullanılıp kullanılmayacağı ya da ne kadar süre saklanacağı çoğu zaman açıkça yazmıyor. Türkiye'de yapay zekâ kullanımı hızla yaygınlaşırken, aynı hızla artan bir konu da yapay zekâ ile üretilen sahte görsel ve video içeriklerin yayılması — yani hem veri güvenliği hem içerik güvenilirliği aynı anda sınanıyor. Bu tür bir trend ilk kez tartışma yaratmıyor: geçmişte viral olan yaşlandırma ve yüz değiştirme filtreleri de benzer biçimde gizlilik soruları gündeme getirmişti; ortak nokta, her defasında kullanıcının kendi yüzünü bilmediği bir sunucuya göndermesi.

80'ler akımına güvenle katılmak için neler yapılabilir?

KVKK'nın tavsiyeleri ve uzmanların genel önerileri birleştirildiğinde pratik bir kontrol listesi çıkıyor: uygulamanın gizlilik politikasını ve erişim izinlerini yüklemeden önce oku, fotoğrafların hangi amaçla saklanıp işlendiğini kontrol et, izin taleplerinde seçici davran (kamera roluna tam erişim yerine tek fotoğraf paylaşımını tercih et). Sözcü'nün haberine göre bilinen ve yaygın kullanılan platformları (Gemini, ChatGPT gibi) tercih etmek de riski azaltıyor. E-posta veya mesajla gelen davet bağlantılarında ise göndereni doğrulamadan tıklamamak, hesabında Meta'nın yeni tanıttığı Muse gibi resmî yapay zekâ asistanlarını kullanmak, isimsiz/az bilinen üçüncü taraf sitelerden kaçınmak öneriliyor.