Türkiye yapay zekada "ortak akıl" modeliyle yol alacak

Türkiye’nin yapay zeka yol haritası "ortak akıl" başlığı altında şekilleniyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 13 Haziran 2026’da açıkladığı Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı, kamu kurumları, özel sektör, üniversiteler ve araştırma merkezlerinin ortak bir çerçevede çalışmasını öngörüyor. Planın yönetişim omurgasını Ulusal Yapay Zeka Kurulu, finansman ayağını ise kurulacak Ulusal Yapay Zeka Büyüme Fonu oluşturuyor.

Yapay zekaya ne kadar destek verilecek?

Anadolu Ajansı’nın aktardığına göre HIT-30 Programı kapsamında yapay zeka alanına yönelik destekler 1,6 milyar dolar düzeyinde. Paket; %60’a varan vergi teşviki, yatırımın %40’ına kadar hibe desteği, yatırımın %70’ini bulan avantajlı finansman, istihdam desteği ve yatırımın %20’sine kadar pazar geliştirme desteği başlıklarından oluşuyor.

Altyapı tarafında ise özel sektör öncülüğünde veri merkezi, bulut ve yapay zeka altyapısı yatırımları için en az 10 milyar dolarlık bir kaynağın harekete geçirilmesi hedefleniyor. Planın harekete geçireceği kaynakların üreteceği katma değerin 1 trilyon lirayı aşması bekleniyor.

TÜBİTAK çağrıları: kim, nasıl başvuracak?

Ortak akıl yaklaşımının en somut aracı TÜBİTAK Yapay Zekâ Enstitüsü etrafında kurulan konsorsiyumlar. TÜBİTAK’ın kendi duyurusuna göre 1711 Yapay Zekâ Ekosistem Çağrısı’nın beşincisi 15 Haziran 2026’da açıldı; başvurular 18 Eylül 2026’ya kadar TEYDEB PRODİS sistemi üzerinden alınıyor ve azami destek süresi 24 ay. Çağrının 2022’den bu yana desteklediği proje sayısı 61, toplam destek tutarı ise 353,7 milyon TL.

2026 çağrısında öncelikli alanlar akıllı üretim sistemleri; akıllı tarım, gıda ve hayvancılık; finans teknolojileri; iklim değişikliği ve sürdürülebilirlik; akıllı eğitim teknolojileri olarak belirlendi. Modelin işleyişi şöyle: yapay zeka çözümüne ihtiyaç duyan müşteri kuruluş, en az bir teknoloji sağlayıcı şirket, en az bir üniversite/kamu araştırma merkezi ve TÜBİTAK Yapay Zekâ Enstitüsü birlikte konsorsiyum kuruyor. AA’nın aktardığına göre Yapay Zeka Ekosistem Çağrısı’nda proje bütçesi üst sınırı 10 milyon lira, Kamu Yapay Zeka Ekosistemi Çağrısı’nda ise Ar-Ge süresi en fazla 48 ay.

Terminal İstanbul ve uluslararası iş birlikleri

Erdoğan’ın 13 Haziran’da duyurduğu "Terminal İstanbul", yapay zeka girişimcileriyle küresel yatırımcıları bir araya getirecek bir merkez olarak konumlandırılıyor; hedef, İstanbul’u yapay zekada uluslararası vitrin ve yatırım diplomasisi şehri hâline getirmek. Uluslararası tarafta ise CONCERT Japan platformu üzerinden Almanya ve Fransa’nın da aralarında bulunduğu 10 Avrupa ülkesi ile Japonya’yla yapay zeka destekli robotik projelerinde iş birliği süreçleri başlatıldı.

Küresel ölçekte de rekabetin ağırlık merkezi model geliştirmeden uygulamaya kayıyor; Microsoft’un 2,5 milyar dolarlık kurumsal yapay zeka birimi bu eğilimin son örneklerinden biri.

Yapay zekanın etik ve güvenli kullanımı, kişisel verilerin korunması ve şeffaflık ilkeleri de planın gündem maddeleri arasında yer alıyor. Çağrı sonuçlarının ve fon yapısının ayrıntılarının önümüzdeki dönemde netleşmesi bekleniyor.