Tanrı'ya dava açan senatör: mahkeme dilekçeyi kabul etti, ama esasa hiç girmedi

Tanrı'ya dava açan senatör, ABD yargı tarihinin en sıra dışı dosyalarından birini açtı — ve mahkeme dilekçeyi kabul etti. Nebraska'nın Omaha kentinden Senatör Ernie Chambers, Eylül 2007'de Douglas İlçesi Bölge Mahkemesi'ne başvurarak davalı kısmına tek bir isim yazdı: Tanrı. Dilekçe işleme alındı, duruşma yapıldı, karar verildi, istinafa taşındı. Ama bu davanın en çarpıcı yanı şu: hiçbir mahkeme, hiçbir aşamada, Tanrı'nın suçlu olup olmadığını karara bağlamadı.

Öne Çıkanlar

• Nebraska Eyalet Senatörü Ernie Chambers, Eylül 2007'de Douglas İlçesi Bölge Mahkemesi'nde Tanrı aleyhine dava açtı ve kalıcı ihtiyati tedbir talep etti.
• Dilekçede Tanrı'nın "milyonlarca ve milyonlarca dünya sakininin yaygın ölümüne, yıkımına ve dehşete düşürülmesine" yol açtığı iddia edildi.
• Chambers'ın kendi ifadesine göre amaç, dava açma hakkını kısıtlamak isteyen yasama girişimlerini protesto etmekti; bazı yayınlar ise amacı tam tersi aktardı.
• Westboro Baptist Church davaya mahkeme dostu dilekçesiyle girdi; Chambers, aynı fikirde olmamasına rağmen kilisenin mahkemeye erişim hakkını savundu.
• Hâkim Marlon Polk, Ekim 2008'de tebligat yapılamadığı gerekçesiyle davayı yeniden açılamayacak şekilde reddetti ve Tanrı'nın varlığına ilişkin talebi konusuz bıraktı.
• Nebraska Eyalet İstinaf Mahkemesi, Mart 2009'da ilk derece kararını bozdu ama davayı yine reddetti: mahkeme "soyut soruları, varsayımsal veya kurgusal meseleleri" karara bağlamaz.

Tanrı'ya dava açan senatör kimdi, ne istedi?

Dava üç kez kapıdan döndü ve üçünde de gerekçe esas değil, usul oldu. Çünkü hukukun en eski kuralı burada da işledi: usul, esastan önce gelir. Ernie Chambers, Nebraska Yasama Meclisi'nde uzun yıllar görev yapmış, Omaha'yı temsil eden bir eyalet senatörüydü. Hukuk fakültesi mezunuydu ama baro sınavına hiç girmemişti. Yani dilekçesini yazarken ne hukuk eğitiminden yoksundu ne de sistemin işleyişine yabancıydı — tam tersine, ne yaptığını çok iyi biliyordu. Diğer başlıklar dünya haberleri sayfasında.

Eylül 2007'de Douglas İlçesi Bölge Mahkemesi'ne sunduğu dilekçede Chambers, Tanrı'dan kalıcı bir ihtiyati tedbir (permanent injunction) talep etti. İddia ağırdı: Tanrı, "milyonlarca ve milyonlarca dünya sakininin yaygın ölümüne, yıkımına ve dehşete düşürülmesine" yol açmıştı. Dilekçede sayılan olaylar arasında "korkunç seller, dehşetli kasırgalar, ürkütücü hortumlar" vardı ve talep, gelecekteki deprem ve hortum gibi olayların önlenmesini de kapsıyordu.

Mahkeme dilekçeyi neden kabul etti?

İşte davanın kalbi burada atıyor. Chambers'ın argümanı anayasaldı: adliye kapıları herkese açık olmalıdır ve hiçbir yasama organı dava açılmasını yasaklayamaz. Onun kendi sözleriyle: "Anayasa, adliye kapılarının açık olmasını gerektirir; bu yüzden dava açılmasını yasaklayamazsınız. Herkes dilediği kişiye dava açabilir, Tanrı'ya bile."

Bu yüzden dilekçe işleme alındı. Mahkeme, "bu dava saçma" diyerek kapıyı kapatmadı; çünkü Chambers'ın savunduğu ilke tam da buydu — kapıyı kimin kapatacağına mahkeme değil, anayasa karar verir. Chambers'ın bir diğer ifadesiyle: "Benim demek istediğim şu: herkes herkese dava açabilir, Tanrı'ya bile."

Kaynaklar Chambers'ın amacı konusunda çelişiyor

Bu davanın en az kendisi kadar ilginç bir yanı da, amacının nasıl aktarıldığı. Chambers'ın kendi ifadesi net: 2007'de Nebraska Yasama Meclisi'nin bazı üyeleri dayanaksız davaları eyalet yargı sisteminden yasaklamaya çalışıyordu ve Chambers bu girişimlere karşıydı. Ona göre dava, Yasama Meclisi'nin herhangi bir davanın açılmasını yasaklama girişimlerinin, Nebraska Anayasası'nın adliye kapılarının herkese açık olması güvencesine aykırı düşeceğini göstermek için açılmıştı. Nebraska basınının davayı "dayanaksız davaları alaya alan ironik bir protesto" diye sunması ise sonradan yanlış aktarım olarak kayda geçti.

Buna karşılık dönemin bazı ABD yayınları, Chambers'ın amacını bunun tam tersi olarak aktardı: "nihai dayanaksız davayı açarak dayanaksız davaları protesto etmek." Hangi aktarımın doğru olduğunu burada ilan etmiyoruz. Ama şu bir olgu: Chambers'ın kayıtlara geçen kendi sözleri, dava açma hakkının kısıtlanmasına karşı çıktığını söylüyor — bu hakkın daraltılmasını değil, genişliğini savunuyor.

Westboro Baptist Church davaya girdi

Dava dosyasına bir de sürpriz müdahil girdi: Westboro Baptist Church, mahkemeye amicus curiae (mahkeme dostu) dilekçesi sundu. Kiliseye göre Chambers'ın dava açma ehliyeti (standing) yoktu ve üstelik Chambers, "Tanrı'nın şiddetli gazabının üzerine boşalmasını tamamen hak ediyordu." Chambers'ın cevabı ise davanın ruhuna son derece uygundu: kiliseyle aynı fikirde olmadığını söyledi ama kilisenin de mahkemeye erişim hakkının, tıpkı kendisininki gibi, korunması gerektiğini savundu. Kapı herkese açıksa, herkese açıktı.

Dava nasıl kapandı: tebligat, moot ve istinaf

Ağustos 2008'de Chambers mahkemeye çıktı ve "usulüne uygun tebligat yapılmadığı" gerekçesine dayanan ret talebine itiraz etti. Argümanı zekiceydi: hâkim, Tanrı'nın varlığını yargısal bilgi (judicial notice) olarak kabul etmeliydi; tebligat meselesi gereksizdi, çünkü Tanrı her yerdeydi ve her şeyi biliyordu. Chambers'ın duruşmadaki sözü davanın simgesi oldu: "Eğer Tanrı her yerde hazır ve nazırsa, o hâlde burada, Douglas İlçesi'ndedir."

Ekim 2008'de Hâkim Marlon Polk kararını verdi: Chambers, davalıya tebligatın (service of process) yapılabildiğine dair hiçbir delil sunamamıştı ve davalının kayıtlı bir adresi yoktu. Polk, tebligatın zorunlu olduğuna ve yapılmadığına hükmederek davayı "with prejudice" — yeniden açılamayacak şekilde — reddetti. Tanrı'nın varlığının yargısal bilgi sayılması talebi ise bu ret nedeniyle konusuz (moot) kaldı; Polk bu konuda karar vermeyi açıkça reddetti. Chambers'ın karşı çıkışı yine mantık zinciriyleydi: "Mahkemenin kendisi Tanrı'nın varlığını kabul ediyor. Bu kabulün sonucu, Tanrı'nın her şeyi bildiğinin tanınmasıdır. Tanrı her şeyi bildiğine göre, bu davadan haberdardır."

Chambers temyize gitti. Associated Press'in Mart 2009 tarihli haberine göre Nebraska Eyalet İstinaf Mahkemesi, ilk derece mahkemesinin kararını bozdu (vacated) — ama davayı yine de reddetti. Bu kez gerekçe tebligat değil, yargılanabilirlikti: mahkeme, "soyut soruları, varsayımsal veya kurgusal meseleleri" karara bağlamaz. Yani dava, üçüncü kez, esasa hiç girilmeden kapatıldı.

Bu dava neden hâlâ konuşuluyor?

Çünkü bu dava, hukukun en temel dersini absürt bir sahne üzerinden anlatıyor: usul, esastan önce gelir. Hiçbir mahkeme Tanrı'nın sellere, kasırgalara, hortumlara yol açıp açmadığını tartışmadı; önce tebligat kapıyı kapattı, sonra yargılanabilirlik. Chambers'ın aynı yıl Kansas City'de bir adamın Tanrı'dan 1 trilyon dolar talep ettiği ve davasının çok ilerlemeden reddedildiği hatırlanırsa, Nebraska dosyasının asıl mirası netleşiyor: adliye kapısı gerçekten herkese açıktı — ama o kapıdan geçen her dava, usulün duvarına çarpmaya mahkûmdu. Hukuk gündemindeki diğer gelişmeler gündem haberleri bölümünde.

Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut bir hukuki sorun için bir avukata danışın.