Analiz: İran savaşının şu ana kadarki 'tek kazananı' Çin mi?

İran savaşının şu ana kadarki en büyük kazananının, savaşa hiç girmeyen Çin olduğu değerlendiriliyor. Axios ve Foreign Affairs gibi kuruluşların analizlerine göre Pekin; ucuz İran petrolü, ABD'nin Ortadoğu'ya kilitlenmesiyle oluşan dikkat dağınıklığı ve enerji tedarik zincirlerindeki üstünlüğü sayesinde 'tek kurşun atmadan' stratejik olarak öne çıktı.

Enerji kozları: 1,4 milyar varillik stok

Analizlerin merkezinde enerji var. Aktarılan değerlendirmelere göre ABD, acil durum stratejik petrol rezervini son 40 yılın en düşük seviyesine çekerken; Çin, onlarca yılda oluşturduğu dünyanın en büyük stoğu olan yaklaşık 1,4 milyar varili elinde tutup yaklaşık iki ay boyunca petrol piyasasından çekildi. Çin, petrol ithalatının önemli bölümünü indirimli fiyatla sağlıyor: İran, Pekin'in petrol alımlarının yaklaşık yüzde 13'ünü karşılıyor ve 2021'de imzalanan 25 yıllık iş birliği anlaşması (yaklaşık 400 milyar dolarlık petrol) bu tedariki güvence altına almış durumda.

Bu tablo, Brent petrolün 100 doları aştığı ve enerji fiyatlarının küresel gündemin merkezine oturduğu bir döneme denk geliyor.

Yeşil enerjide tekel

Çin'in avantajı fosil yakıtla sınırlı değil. Ülke; küresel güneş paneli, rüzgâr türbini, batarya ve elektrikli araç tedarik zincirlerinin yüzde 70'inden fazlasını kontrol ediyor. Petrol arzı bir 'silah' hâline geldikçe ithalata bağımlı ülkelerin yenilenebilir enerjiye yönelmesi, uzun vadede yine Çin'in elini güçlendiriyor.

Diplomatik konumlanma

Analizlere göre Çin, doğrudan çatışmaya girmeden diplomatik alan da kazandı. ABD dikkatini ve kaynaklarını Ortadoğu'ya yoğunlaştırıp müttefikleriyle gerilim yaşarken, Pekin kendisini 'daha öngörülebilir aktör' olarak konumlandırdı ve nisan ayındaki ateşkese İran'ı ikna etme sürecinde rol oynayarak arabulucu kimliğini öne çıkardı. Bu strateji, Şi Cinping'in 24 Eylül'de ABD'yi ziyaret edeceği ve ABD Kongresi'nin İran savaşına yönelik tepkilerinin arttığı bir döneme denk geliyor.

Not: Bu içerik, uluslararası basında ve düşünce kuruluşlarında yer alan değerlendirmelere dayalı bir analiz-derlemedir; kesin bir sonuç değil, farklı görüşleri içeren bir tartışmadır. Rakamlar ilgili kaynaklara aittir.