65°C üzeri çok sıcak çay ve kahve yemek borusu kanseri riskini nasıl artırıyor?

Dünya Sağlık Örgütü'ne (DSÖ) bağlı Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), 65°C'nin üzerindeki çok sıcak içecekleri 2016'dan bu yana 'insanlar için muhtemel kanserojen' (Grup 2A) olarak sınıflandırıyor; Oxford Üniversitesi'nden araştırmacıların Eylül 2026'da yayımladığı yaklaşık 980 bin kişilik yeni bir çalışma da çok sıcak çay ve kahve tüketiminin yemek borusu kanseri riskini üç kat artırdığını doğruladı.

Yeni araştırmalar ne buldu?

University of Oxford'dan Dr. Keren Papier liderliğindeki ekip, Million Women Study ve UK Biobank kohortlarından toplam 977.282 İngiliz yetişkinin verisini birleştirerek International Journal of Cancer dergisinde yayımladı. Ortalama 10 yılı aşan takipte, içeceklerini 'çok sıcak' içtiğini bildirenlerde yemek borusunun skuamöz hücreli kanseri (SCC) riski, 'ılık' içenlere kıyasla yaklaşık üç kat yüksek bulundu; günde altı bardaktan fazla çok sıcak içecek tüketenlerde risk %71 artmış görünüyordu. Araştırmacılar, aynı ilişkiyi yemek borusunun daha yaygın görülen diğer türü olan adenokarsinomda tespit edemedi — etkinin özellikle SCC'ye özgü olduğu vurgulanıyor. Bu bulgu, Şubat 2025'te British Journal of Cancer'da yayımlanan ve yalnızca UK Biobank'ın 454.796 katılımcısına odaklanan ayrı bir çalışmayla da örtüşüyor: günde dört bardağa kadar çok sıcak içecek tüketenlerde risk 2,5 kat, sekiz bardaktan fazla tüketenlerde ise 5,6 kata kadar yükseliyordu.

65°C eşiği ve IARC'ın Grup 2A kararı nereden geliyor?

IARC, 2016'da Lancet Oncology'de yayımlanan değerlendirmesinde kahve ve mateyi kanserojenlik listesinden çıkarırken, 65°C'nin üzerindeki her tür sıcak içeceği ayrı bir başlık altında 'muhtemel kanserojen' (Grup 2A) ilan etti. Bu karar, Çin, İran, Türkiye ve Güney Amerika'daki popülasyonlarda yürütülen epidemiyolojik çalışmalarda, içeceğin sıcaklığı arttıkça yemek borusu kanseri riskinin de arttığını gösteren sınırlı ama tutarlı kanıtlara dayanıyordu. IARC'ın vurgusu net: riski taşıyan içeceğin kendisi (çay, kahve, mate fark etmiyor) değil, içildiği sıcaklık.

Türkiye'de hangi bölgeler risk altında?

Türkiye'de yemek borusu kanseri görülme sıklığının ülke ortalamasının üzerinde seyrettiği bölge Doğu Anadolu — özellikle Erzurum ve Van çevresi. Atatürk Üniversitesi Gastroenteroloji Bilim Dalı'nın 44 yemek borusu kanseri hastasıyla 100 sağlıklı kişiyi karşılaştırdığı bir vaka-kontrol çalışması, bölgede yaygın olan çok sıcak çayı hızlı ve sık yudumlarla içme alışkanlığını ('kitlama') düşük meyve tüketimiyle birlikte en belirgin risk faktörleri arasında sıraladı. Bölgede çayın genellikle 65°C eşiğinin üzerinde servis edilmesi, IARC'ın Grup 2A kararına kanıt sağlayan ülkeler arasında Türkiye'nin de anılmasının gerekçelerinden biri. Sağlık haberleri sayfasında benzer konuları takip edebilirsiniz.

Sigara ve alkolle birlikte risk nasıl değişiyor?

Çin'de 456.155 kişiyle yürütülen ve 2018'de Annals of Internal Medicine'de yayımlanan China Kadoorie Biobank çalışması, çok sıcak çayı günlük içme alışkanlığının tek başına riski artırdığını, ancak bu alışkanlık sigara ve alkol kullanımıyla bir araya geldiğinde riskin katlanarak yükseldiğini gösterdi: her üç faktörü birlikte taşıyanlarda yemek borusu kanseri riski, hiçbirini taşımayanlara kıyasla 5 kata kadar çıkıyordu. Bu bulgu, sıcaklık kaynaklı tahrişin sigara ve alkolün doku üzerindeki etkisini güçlendirebileceği hipotezini destekliyor.

Güvenli içecek sıcaklığı nedir, ne yapılmalı?

Araştırmacıların ortak önerisi karmaşık değil: demlenen çayı veya taze pişmiş kahveyi hemen değil, birkaç dakika bekleterek içmek. 65°C, ağza götürüldüğünde rahatça içilebilen, dili yakmayan bir sıcaklığa denk geliyor; bardağı dudağa değdirmeden önce kısa bir bekleme genellikle bu eşiğin altına inmek için yeterli oluyor. Oxford araştırmasının yazarları, içecek sıcaklığını düşürmenin — özellikle sıcak çayın günlük ve yoğun tüketildiği toplumlarda — yemek borusu skuamöz hücreli kanserini önlemede ucuz ve uygulanabilir bir halk sağlığı aracı olabileceğini vurguluyor.

Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Sıcak içecek tüketim alışkanlıklarınızla ilgili endişeleriniz varsa bir hekime danışın. Kaynak: IARC (iarc.who.int), International Journal of Cancer (2026), British Journal of Cancer (2025), Annals of Internal Medicine (2018).