ABD'de Bilim İnsanları İklim Deneyi İçin Okyanusa 62 Bin Litre Kostik Soda Döktü

ABD'de Woods Hole Oceanografi Enstitüsü'nden (WHOI) bilim insanları, iklim değişikliğiyle mücadele için yürüttükleri bir deneyde Massachusetts açıklarındaki Atlantik Okyanusu'na yaklaşık 62 bin litre kostik soda (sodyum hidroksit) çözeltisi bıraktı. LOC-NESS adı verilen proje kapsamında yürütülen salım, ABD Çevre Koruma Ajansı'nın (EPA) verdiği resmî izinle, Ağustos 2025'te Cape Cod kıyılarından yaklaşık 61 kilometre açıktaki Wilkinson Havzası'nda altı saat süren kontrollü bir dağıtımla gerçekleştirildi. Amaç, deniz suyunun alkaliliğini artırarak atmosferden daha fazla karbondioksit çekilip çekilemeyeceğini test etmekti.

ABD'de bilim insanları okyanusa neden 62 bin litre kostik soda döktü?

Deneyin dayandığı yöntem, bilim dünyasında "okyanus alkalinite artırımı" (ocean alkalinity enhancement, OAE) olarak biliniyor. Fikir basit: deniz suyunun pH'ını hafifçe yükseltmek, suyun atmosferden daha fazla karbondioksit emmesini sağlıyor. WHOI ekibi bunun için içme suyunun pH'ını ayarlamakta da kullanılan yüksek saflıkta sodyum hidroksit tercih etti — yani kullanılan kimyasal, laboratuvarlara özgü egzotik bir madde değil, su arıtmada zaten yaygın olarak kullanılan bir bileşik, yaklaşık yüzde 50 konsantrasyonlu bir çözelti hâlinde denize bırakıldı. WHOI araştırmacısı Adam Subhas'ın vurgusuna göre yöntem, karbon emisyonlarının azaltılması ihtiyacının yerini almıyor; iklim değişikliğiyle mücadelede mevcut stratejilere eklenebilecek tamamlayıcı bir araç olarak test ediliyor.

Deney nasıl yürütüldü, hangi izinler alındı?

Salım tek seferde değil, altı saate yayılan kontrollü bir süreçle yapıldı. Ekip, dağıtılan suyu izleyebilmek için sodyum hidroksit çözeltisine kırmızı bir izleyici boya (Rhodamine WT) ekledi; oluşan "yama", gemiler, uydular ve insansız su altı araçlarıyla yaklaşık beş gün boyunca takip edildi. Deneyin önündeki en büyük eşik izin süreciydi: EPA, sodyum hidroksit salımına Nisan 2025'te, 12 aylık bir inceleme ve iki ayrı halka açık yorum döneminin (toplam 75 gün, 250'den fazla yorum) ardından onay verdi. Bu onay, ABD'de EPA'nın izin verdiği ilk okyanus alkalinite artırımı saha denemesi olma özelliği taşıyor. Deneyin adı olan LOC-NESS, "Locking Ocean Carbon in the Northeast Shelf and Slope" (Kuzeydoğu Şelfi ve Yamacı'nda Okyanus Karbonunu Kilitlemek) ifadesinin kısaltması; proje WHOI'nin öncülüğünde, ABD federal sularında yürütüldü.

Deniz canlıları üzerinde ölçülebilir bir etki bulundu mu?

Deneyin ön sonuçları, 22-27 Şubat 2026 tarihleri arasında İskoçya'nın Glasgow kentinde düzenlenen Ocean Sciences Meeting'de kamuoyuyla paylaşıldı. WHOI ekibine göre salım "başarılı ve kontrollü" gerçekleşti, alkalinite yaması yaklaşık beş gün boyunca etkili biçimde izlenebildi ve modellenen dağılımla gözlenen dağılım arasında güçlü bir uyum saptandı. Daha da önemlisi, işlem gören deniz suyunun atmosferden daha fazla karbon almasını sağlayan koşulların oluştuğu tespit edildi. Mikrobiyal topluluklar, zooplankton, balık larvaları ve ıstakoz larvaları üzerinde ise yama içi ve yama dışı ölçümler arasında belirgin bir fark bulunmadı — yani ekip, kısa vadede biyolojik bir zarara rastlamadı.

Yöntem tartışmasız değil

Denizlere büyük miktarda kimyasal bırakılması, bölgedeki bazı balıkçılık grupları ve çevre örgütlerinin dikkatini çekti; bu kesimler, yöntemin uzun vadeli ve geniş ölçekli etkilerinin henüz tam olarak bilinmediğine dair endişelerini kamuoyuyla paylaştı. WHOI araştırmacıları da bu noktada temkinli konuşuyor: ön sonuçların olumlu çıkması, yöntemin büyük ölçekte tamamen güvenli olduğu anlamına gelmiyor. Deneyin ölçeği hâlâ sınırlı — bir Wilkinson Havzası denemesiyle okyanusların geneline uygulanabilecek bir çözüm arasında kat edilmesi gereken uzun bir bilimsel yol var.

Bu yöntem iklim değişikliğiyle mücadelede ne anlama geliyor?

LOC-NESS denemesi, dünya genelinde test edilen "denizde karbon giderimi" (marine carbon dioxide removal, mCDR) yöntemlerinden yalnızca biri. Böyle yöntemlerin nihai amacı, sanayi devriminden bu yana atmosfere biriken karbondioksitin bir kısmını okyanuslara geri "kilitlemek" ve küresel ısınmayı yavaşlatmaya katkı sağlamak. Ancak bilim insanlarının kendi ifadeleriyle bile bu, emisyonların azaltılması çabalarının yerine geçecek bir kısayol değil; olsa olsa mevcut iklim stratejisine eklenebilecek bir araç. Dünya kategorisindeki diğer bilim ve iklim gelişmeleri için güncel haberleri takip edebilirsiniz.

Not: Bu haber, Woods Hole Oceanografi Enstitüsü'nün (WHOI) resmî basın açıklamasına ve 25 Şubat 2026'da Glasgow'da düzenlenen Ocean Sciences Meeting'de paylaşılan ön bulgulara dayanmaktadır; deneyin uzun vadeli etkilerine ilişkin kapsamlı bilimsel sonuçlar yayımlandığında haber güncellenecektir.